Секретарот на Жичката епархија на Српската православна црква, Архимандритот Дамјан, во врска со давањето автокефалија во Украина, говори за постапката за доделување на автокефалија.

Преку примерот на македонскиот раскол, смета дека архиереите со националистички сфаќања стануваат инструменти на државната политика.

Причините за конфликтот не се нови, тие одат во далечното минато и се однесуваат на геополитичките, историските и националните прашања, и затоа бараат многу подлабок и посложени пристап.
Во оваа статија кратко ќе разгледаме кој го предизвикува конфликтот и кој активно учествува во него, почнувајќи од периодот на Втората светска војна и до ден денес.

Првиот значаен период на актуелизирање на проблемот на црковната автономија – Втората светска војна – можеби беше најакутен период на раздвојување меѓу Русите и Украинците, меѓу рускиот и украинскиот идентитет.
Принципот на постоењето на украинската автокефалија е изразен со натписот на УПЦ: “Еден народ, еден јазик, една црква”. Со текот на времето, идејата за добивање по секоја цена автокефална УПЦ, која произлегува од украинскиот национализам – беше пресретната од Украинската православна црква на Киевската Патријаршија. Од своето основање во 1992 година, УПЦ-КП стана еден од црковно-политичките проекти во Украина, изразувајќи национален идентитет за владејачките кругови.

На истите темели и на ист начин, по Втората светска војна, беше формирана Македонската православна црква. По создавањето на Република Македонија (тогаш федерална), комунистичката влада на Југославија ги фокусираше своите напори за организирање на “национална” црква, чијашто творба започна во октомври 1958 година, кога се одржа Црковниот народен собор во Охрид за да се обнови старата Охридска архиепископија.
Во јуни 1959 година, Синодот на епископите на српската црква го призна актот што веќе беше донесен во Охрид. Седум години подоцна, во есента 1966 година, архиереите на автономната МПЦ апелираа до српската Патријаршија да им дадат автокефалност, но беа одбиени од страна на Архиерејскиот собор на Српската Црква. Југословенската комунистичка влада го изрази своето незадоволство од оваа позиција на српските архиереи и почна да врши силен притисок врз нив, како на пример организирање апсења и напади.
Во јули 1967 година, со широка поддршка на комунистите, се свика Црковно-народен Собор на Македонската Црква во Охрид и беше самопрогласена автокефалијата. А во Септември истата година, Соборот на Српската црква ја прогласи Македонската црква расколничка организација и со нејзината хиерархија ја прекина евхаристиската заедница. Позицијата на Српската Црква ја поддржаа и сите други православни цркви, кои повеќепати ја повикуваа т.н. Македонска Црква во канонско единство. По падот на комунистичкиот режим во 1990 година, почнаа преговорите за надминување на расколот.
Расколничките епископи на Македонската црква во 2002 година одбија да го почитуваат Нишкиот договор, според кој српската црква даде најшироката автономија за епархиите во Република Македонија, а Охридскиот архиепископ вети дека ќе го прифати Српскиот патријарх како свој поглавар.

Само Митрополитот Велеско-Повардарски Јован и свештениците од неговата митрополија одговорија на повикот на патријархот Павле да влезат во заедница со Српската Црква. За нивната лојалност кон нивната Мајка Црква, тие беа казнети со организиран прогон, судски постапки за измислени причини, одземање на светилиштата и црковниот имот, како и заплашување на верниците.

Од овој многу краток опис можеме да заклучиме дека расколничките заедници се производ на активностите на тоталитарните режими и тоталитарните системи чија цел е борба против Црквата, уништувајќи го културниот и духовниот идентитет на луѓето. И како оружје во оваа борба, се користат и јерархијата и верниците заразени со националистички чувства.

Главниот аргумент, врз основа на кој се легализираат расколничките организации е дека, не постојат догматски разлики помеѓу расколничка “црква” и канонската Црква, а таква доследна употреба може да доведе до фактот дека секој што го бара тоа ќе добие автокефалија. За прв пат во историјата на Црквата, расколот и неговите вистински последици не се сметаат за нарушување на самата суштина на Црквата.

Доколку се создаде таков преседан, сосема е можно да се очекува од фанариотите, еднострано, неконтролирано, независно ослободување на сите големи и мали политички групи, на пример, во Хрватска, Босна и Херцеговина, Црна Гора и можеби дури и во Косово и Метохија со исти или слични “Автокефалии” без согласност на Белград.
Сепак, неопходно е да се разбере дека таквата “автокефалност” не е насочена кон зајакнување на вселенското Православие, туку во остварување на долгорочните политички амбиции на Фанариотската патријаршија, како и во остварувањето на долгорочните геополитички интереси на своите странски куратори.

Повеќе: